Đáng chú ý, đầu ra đổi mới sáng tạo tăng từ hạng 37 lên 35, trong đó sản phẩm tri thức và công nghệ tăng bốn bậc lên hạng 35. Việt Nam tiếp tục đứng đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo trong tổng giao dịch thương mại. Nền kinh tế còn ghi nhận nhiều chỉ số nổi bật như nhập khẩu công nghệ cao hạng 3, ứng dụng điện thoại thông minh hạng 5, tăng năng suất lao động hạng 6, chi R&D do doanh nghiệp tài trợ hạng 13 và tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân hạng 14. Những con số này cho thấy đổi mới sáng tạo đang ngày càng gắn trực tiếp với sản xuất, thương mại, năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Việt Nam tăng 16 bậc trong một thập niên

Theo GII 2026, Việt Nam đứng thứ 43/139 nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025 và tăng 16 bậc so với vị trí 59 năm 2016. Việt Nam tiếp tục đứng thứ hai trong nhóm nền kinh tế thu nhập trung bình thấp, sau Ấn Độ hạng 38. Trong ASEAN, thứ hạng của Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực.

Đáng chú ý nhất không nằm ở con số 43 mà ở chất lượng đầu ra. Thứ hạng đầu ra đổi mới sáng tạo tăng từ 37 lên 35; riêng sản phẩm tri thức và công nghệ tăng từ 39 lên 35. Đây là dấu hiệu quan trọng khi đổi mới sáng tạo bắt đầu được phản ánh rõ hơn qua sản phẩm, công nghệ, sở hữu trí tuệ và năng lực thương mại hóa.
 

Hai chỉ số xuất khẩu đứng đầu thế giới

Năm 2026, Việt Nam tiếp tục đứng số 1 thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo trong tổng giao dịch thương mại. Ba chỉ số khác cũng nằm trong nhóm 10 toàn cầu gồm tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao hạng 3, số lượng ứng dụng điện thoại thông minh hạng 5 và tốc độ tăng năng suất lao động hạng 6.

Việt Nam còn đứng hạng 13 về tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển do doanh nghiệp trang trải, hạng 14 về tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân, hạng 15 về mức thuế bình quân gia quyền và hạng 19 về tổng tư bản hình thành cũng như mức độ đa dạng sản xuất trong nước.

Ở nhóm đầu ra, sản lượng công nghệ cao đứng hạng 25, giá trị thương hiệu toàn cầu hạng 28, mức độ phức tạp của sản xuất và xuất khẩu hạng 44, đơn đăng ký sáng chế theo nước xuất xứ hạng 63 và đăng ký kiểu dáng công nghiệp hạng 48. Việt Nam hiện có ba kỳ lân trị giá từ 1 tỷ USD và bắt đầu xuất hiện các startup hoạt động trong lĩnh vực khoa học chuyên sâu.

Đổi mới sáng tạo đang chuyển thành giá trị kinh tế

Các chỉ số GII cần được nhìn trong tương quan với quy mô nền kinh tế. Năm 2025, GDP Việt Nam đạt khoảng 514 tỷ USD, tăng trưởng 8,02%; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 930,05 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 475,04 tỷ USD và xuất siêu 20,03 tỷ USD.

Trong tám tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tiếp tục đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD. Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm tới 90,2% tổng kim ngạch xuất khẩu, cho thấy nền kinh tế ngày càng gắn chặt với sản xuất công nghiệp và chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Năm 2025, hoạt động khoa học và công nghệ được ước tính tạo tác động trực tiếp và gián tiếp tương đương khoảng 2,5% GDP, khoảng 320,4 nghìn tỷ đồng. Điều này cho thấy đổi mới sáng tạo không còn chỉ là câu chuyện của phòng thí nghiệm hay startup, mà đang trở thành một cấu phần ngày càng rõ trong năng lực tạo giá trị của nền kinh tế.

Điểm nghẽn lớn nhất vẫn là nguồn lực đổi mới

Bức tranh GII 2026 cũng cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: đầu ra tăng nhưng đầu vào đổi mới sáng tạo lại giảm từ hạng 50 xuống 54. Nguồn nhân lực và nghiên cứu giảm xuống hạng 79; thể chế hạng 64; hạ tầng hạng 59; trình độ phát triển doanh nghiệp hạng 48.

Một số chỉ số còn thấp như công bố khoa học và kỹ thuật hạng 106, xuất khẩu dịch vụ ICT hạng 103, thu nhập từ bản quyền, phí và giấy phép hạng 110. Nhóm đầu tư mạo hiểm cũng giảm sáu bậc xuống hạng 68.

Vì vậy, thứ hạng 43 có thể được nhìn như một cột mốc, nhưng chưa phải điểm kết thúc. Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đặt mục tiêu Việt Nam vào nhóm 40 nền kinh tế dẫn đầu GII năm 2030, trong khi mục tiêu đến năm 2045 là nhóm 30.

Bài toán tiếp theo không đơn thuần là “tăng hạng”, mà là biến năng lực đổi mới sáng tạo thành năng suất, tài sản trí tuệ, doanh nghiệp công nghệ, sản phẩm có thương hiệu toàn cầu và giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị quốc tế. Khi đó, thứ hạng GII mới thực sự trở thành một chỉ báo về chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam.